Kestane (Castanea sativa Mill.) Ormanlarında Kestane Verimliliğini ve Kalitesini Arttırmaya Yönelik Silvikültürel Müdahaleler
Proje Durumu: Devam Ediyor
Proje Yürütücüsü: Prof. Dr. Ferhat KARA
Proje Kodu: KÜ-İHT/2024-02
Proje Başlama Tarihi: 04.03.2025
Proje Süresi: 12 Ay
Proje Yürütücüsü: Prof. Dr. Ferhat KARA
Proje Kodu: KÜ-İHT/2024-02
Proje Başlama Tarihi: 04.03.2025
Proje Süresi: 12 Ay
ÖZET
Kestane ağacı kuzey yarımkürede geniş bir yayılış alanına sahiptir. Yenilebilir meyveleri oldukça değerlidir ve Avrupa, Amerika ve Asya’daki birçok ülkede sıklıkla bir gıda kaynağı olarak kullanılır. Ülkemiz de kestane varlığı bakımından oldukça zengindir. Kestane ağaçları Türkiye’de saf ve karışık ormanlar oluşturabilir. Kayın (Fagus spp.), gürgen (Carpinus spp.), meşe (Quercus spp.) ve çam (Pinus spp.) ile ağaç karışımı oluşturabilirler. Kestane meyve bahçeleri yanında, özellikle Batı Karadeniz bölgesinde, geniş alanlarda doğal saf ve karışık kestane ormanlarımız da mevcuttur. Anadolu kestane ağaçlarının (Castanea sativa Mill.) besin kalitesi ve potansiyel sağlık yararları kestane üretimine olan ilgi ve yatırımı artırmıştır. Kestane ağacı sürgün verme yeteneği yüksek bir türdür, bu nedenle kestane ormanları genellikle koru ve baltalık olarak işletilmektedir. Fakat kestane ağacının biyolojisine uygun olmayan müdahaleler sonucunda kestane ormanlarının vasfı genellikle bozulmuş, ve sonucunda meyve miktarı azalmıştır. Her ne kadar kestane ormanlarının silvikültürü hakkında genel bilgiler mevcut olsa da, kestane ormanlarının bakım ve gençleştirilmesi üzerine yapılan bilimsel çalışmalar yeterli değildir. Kestane ormanlarının sürdürülebilir bir şekilde işletilmesi için kestanenin silvikültürel özellikleri yanında meşcere kuruluşlarının da iyi bilinmesi gerekmektedir. Kestane üzerine yapılan slvikültürel çalışmalar genellikle meşcere yapısı (örneğin kapalılık, sıklık vs.) ve bakım müdahalelerinin (örneğin aralama) kestane ağacının büyüme ve gelişmesi ile kestane gençliklerinin gelişimine olan etkileri üzerine yoğunlaşmıştır. Işık faktörünün doğal kestane ormanlarında en önemli etkenlerden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ormanlarda ışığı düzenlemek amacıyla uyguladığımız silvikültürel müdahalelerin başında aralama kesimleri gelmektedir. Aralama müdahaleleri ayrıca rekabetten olumsuz etkilenen kestane gibi türlerde ağaçlar arasındaki rekabeti de azaltmaktadır. Kestane ormanlarında ağaç sıklığının azaltılmasının ağaçların çap büyümesine ve fidan gelişimine olumlu etki ettiği yapılan çalışmalarla belirlenmiştir. Fakat, günümüzde meşcerelerin devamlılığı yanında, özellikle kestane gibi gelir getirici odun dışı orman ürünleri sağlayan türlerin meyve verimliliklerinin artırılması ve korunması da ön plana çıkmaktadır. Buna rağmen kestane ormanlarında kestane verimliliğini artıran silvikültürel teknikler hakkındaki bilgiler de hala yeterli düzeyde değildir. Yine yapılan çalışmalar kestanelerin kimyasal içeriğinin genellikle bölgeden bölgeye değişken olduğunu göstersede, kestane ormanlarında uygulanan silvikültürel müdahalelerin kestane meyvelerinin kimyasal ve antioksidan içeriğini ne şekilde etkilediği de yeterince bilinmemektedir. Kestane ağaçlarının yaygın olduğu Batı Karadeniz gibi bölgeler için bu faktörleri belirlemek ve anlamak için bilimsel araştırmalara oldukça ihtiyaç duyulmaktadır. Çünkü bu bölgede bulunan doğal kestane ormanları yerel halka ekonomik kazanç sağlaması sebebiyle, bu ormanlardaki kestanenin miktarı ve besin değerlerine etki eden meşcere şartlarının ortaya konulması önemlidir. Bu nedenle, bu çalışmanın temel amacı, dünyanın en büyük kestane üreticilerinden biri olan Türkiye’nin Batı Karadeniz bölgesinde Kastamonu ve Sinop illerinde kestane verimliliğini ve kalitesini arttırmaya yönelik meşcere yapısı ve silvikültürel müdahaleleri ortaya koymaktır. Bu çalışmada, farklı meşcere sıklığı, yaprak alan indeksi (YAI) ve tabakalılık derecelerinde kestane verimliliği incelenerek doğal kestane ormanlarında kestane verimliliğini silvikültürel müdaheleler ile arttırmak amaçlanmaktır. Çalışmada ayrıca, uygulanacak silvikültürel müdahalelerin kestanenin besin içeriğine etki edip etmeyeceği de ortaya konulacaktır. Araştırmaya konu edilen alanlar doğal kestane ormanlarının yoğun olarak yayılış gösterdiği Kastamonu ve Sinop yörelerinden seçilecektir. Kestanenin, bölge sakinleri için ekonomik gelir yaratan en önemli odun dışı orman ürünlerinden biri olduğu unutulmamalıdır. Bu çalışmanın bulguları kestane meşcerelerinin başarılı bir biçimde işletilmesi, kestane üretiminin artırılması, kestane üretimi için uygun yer seçimi, üretimi ve korunmasında yardımcı olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Castenea, kimyasal içerik, Silvikültür, Sürdürülebilirlik, Verimlilik
ABSTRACT
Chestnut tree has a wide distribution range across the northern hemisphere. Its edible nut (hereafter, fruit) are highly valued and frequently utilized as a source of food in many countries across Europe, America, and Asia. Anatolian chestnut trees’ (Castanea sativa Mill.) nutritional quality and potential health benefits have led to increased concern and interest in chestnut production. However, the quality of chestnut forests has generally been deteriorated as a result of inappropriate interventions in the biology of the chestnut tree. In addition, information on silvicultural techniques that increase chestnut productivity in these forests is still insufficient. In addition, it is not sufficiently known how silvicultural interventions applied in chestnut forests affect the chemical and antioxidant content of chestnut fruits. Türkiye is quite rich in terms of chestnuts. Chestnut trees can form pure and mixed forests in Türkiye. They can form a mixture of trees with beech (Fagus spp.), hornbeam (Carpinus spp.), oak (Quercus spp.) and pine (Pinus spp.). In addition to chestnut orchards, especially in the Western Black Sea region, we have natural pure and mixed chestnut forests in large areas. Chestnut forests are generally classified as high forests and coppice forests. Silvicultural studies on chestnuts have generally focused on the effects of stand structure (e.g. canopy closure and stand density etc.) and maintenance interventions (e.g. thinning) on the growth and development of chestnut trees and the development of chestnut juveniles. The light factor is one of the most important factors in natural chestnut forests. Thinning cuts are the main silvicultural interventions we apply to regulate light in forests. Studies have determined that reducing tree density in chestnut forests has a positive effect on tree diameter growth and sapling development. However, today, in addition to the continuity of stands, increasing and protecting the fruit productivity of species that provide income-generating non- wood forest products, especially chestnuts, is also at the forefront. Despite this, information on silvicultural techniques that increase chestnut productivity in chestnut forests is still not at a sufficient level. Again, although studies have shown that the chemical content of chestnuts generally varies from region to region, it is not well known how silvicultural interventions applied in chestnut forests affect the chemical and antioxidant content of chestnut fruits. Scientific research is needed to determine and understand these factors in regions such as the Western Black Sea Region, where chestnut trees are widespread. Therefore, the main purpose of this study is to reveal stand structure and silvicultural interventions aimed at increasing chestnut productivity and quality in the Western Black Sea Region of Türkiye, one of the largest chestnut producers in the world. The areas subject to the study will be selected from the Kastamonu and Sinop regions, where natural chestnut forests are densely spread. It should not be forgotten that chestnut is one of the most important non-wood forest products that create economic income for the residents of the region. The findings of this study will help in the successful operation of chestnut stands, increasing chestnut production, selection of suitable sites for chestnut production, production and protection.
Keywords: Castanea, Chemical content, Silviculture, Sustainability
Kestane ağacı kuzey yarımkürede geniş bir yayılış alanına sahiptir. Yenilebilir meyveleri oldukça değerlidir ve Avrupa, Amerika ve Asya’daki birçok ülkede sıklıkla bir gıda kaynağı olarak kullanılır. Ülkemiz de kestane varlığı bakımından oldukça zengindir. Kestane ağaçları Türkiye’de saf ve karışık ormanlar oluşturabilir. Kayın (Fagus spp.), gürgen (Carpinus spp.), meşe (Quercus spp.) ve çam (Pinus spp.) ile ağaç karışımı oluşturabilirler. Kestane meyve bahçeleri yanında, özellikle Batı Karadeniz bölgesinde, geniş alanlarda doğal saf ve karışık kestane ormanlarımız da mevcuttur. Anadolu kestane ağaçlarının (Castanea sativa Mill.) besin kalitesi ve potansiyel sağlık yararları kestane üretimine olan ilgi ve yatırımı artırmıştır. Kestane ağacı sürgün verme yeteneği yüksek bir türdür, bu nedenle kestane ormanları genellikle koru ve baltalık olarak işletilmektedir. Fakat kestane ağacının biyolojisine uygun olmayan müdahaleler sonucunda kestane ormanlarının vasfı genellikle bozulmuş, ve sonucunda meyve miktarı azalmıştır. Her ne kadar kestane ormanlarının silvikültürü hakkında genel bilgiler mevcut olsa da, kestane ormanlarının bakım ve gençleştirilmesi üzerine yapılan bilimsel çalışmalar yeterli değildir. Kestane ormanlarının sürdürülebilir bir şekilde işletilmesi için kestanenin silvikültürel özellikleri yanında meşcere kuruluşlarının da iyi bilinmesi gerekmektedir. Kestane üzerine yapılan slvikültürel çalışmalar genellikle meşcere yapısı (örneğin kapalılık, sıklık vs.) ve bakım müdahalelerinin (örneğin aralama) kestane ağacının büyüme ve gelişmesi ile kestane gençliklerinin gelişimine olan etkileri üzerine yoğunlaşmıştır. Işık faktörünün doğal kestane ormanlarında en önemli etkenlerden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ormanlarda ışığı düzenlemek amacıyla uyguladığımız silvikültürel müdahalelerin başında aralama kesimleri gelmektedir. Aralama müdahaleleri ayrıca rekabetten olumsuz etkilenen kestane gibi türlerde ağaçlar arasındaki rekabeti de azaltmaktadır. Kestane ormanlarında ağaç sıklığının azaltılmasının ağaçların çap büyümesine ve fidan gelişimine olumlu etki ettiği yapılan çalışmalarla belirlenmiştir. Fakat, günümüzde meşcerelerin devamlılığı yanında, özellikle kestane gibi gelir getirici odun dışı orman ürünleri sağlayan türlerin meyve verimliliklerinin artırılması ve korunması da ön plana çıkmaktadır. Buna rağmen kestane ormanlarında kestane verimliliğini artıran silvikültürel teknikler hakkındaki bilgiler de hala yeterli düzeyde değildir. Yine yapılan çalışmalar kestanelerin kimyasal içeriğinin genellikle bölgeden bölgeye değişken olduğunu göstersede, kestane ormanlarında uygulanan silvikültürel müdahalelerin kestane meyvelerinin kimyasal ve antioksidan içeriğini ne şekilde etkilediği de yeterince bilinmemektedir. Kestane ağaçlarının yaygın olduğu Batı Karadeniz gibi bölgeler için bu faktörleri belirlemek ve anlamak için bilimsel araştırmalara oldukça ihtiyaç duyulmaktadır. Çünkü bu bölgede bulunan doğal kestane ormanları yerel halka ekonomik kazanç sağlaması sebebiyle, bu ormanlardaki kestanenin miktarı ve besin değerlerine etki eden meşcere şartlarının ortaya konulması önemlidir. Bu nedenle, bu çalışmanın temel amacı, dünyanın en büyük kestane üreticilerinden biri olan Türkiye’nin Batı Karadeniz bölgesinde Kastamonu ve Sinop illerinde kestane verimliliğini ve kalitesini arttırmaya yönelik meşcere yapısı ve silvikültürel müdahaleleri ortaya koymaktır. Bu çalışmada, farklı meşcere sıklığı, yaprak alan indeksi (YAI) ve tabakalılık derecelerinde kestane verimliliği incelenerek doğal kestane ormanlarında kestane verimliliğini silvikültürel müdaheleler ile arttırmak amaçlanmaktır. Çalışmada ayrıca, uygulanacak silvikültürel müdahalelerin kestanenin besin içeriğine etki edip etmeyeceği de ortaya konulacaktır. Araştırmaya konu edilen alanlar doğal kestane ormanlarının yoğun olarak yayılış gösterdiği Kastamonu ve Sinop yörelerinden seçilecektir. Kestanenin, bölge sakinleri için ekonomik gelir yaratan en önemli odun dışı orman ürünlerinden biri olduğu unutulmamalıdır. Bu çalışmanın bulguları kestane meşcerelerinin başarılı bir biçimde işletilmesi, kestane üretiminin artırılması, kestane üretimi için uygun yer seçimi, üretimi ve korunmasında yardımcı olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Castenea, kimyasal içerik, Silvikültür, Sürdürülebilirlik, Verimlilik
ABSTRACT
Chestnut tree has a wide distribution range across the northern hemisphere. Its edible nut (hereafter, fruit) are highly valued and frequently utilized as a source of food in many countries across Europe, America, and Asia. Anatolian chestnut trees’ (Castanea sativa Mill.) nutritional quality and potential health benefits have led to increased concern and interest in chestnut production. However, the quality of chestnut forests has generally been deteriorated as a result of inappropriate interventions in the biology of the chestnut tree. In addition, information on silvicultural techniques that increase chestnut productivity in these forests is still insufficient. In addition, it is not sufficiently known how silvicultural interventions applied in chestnut forests affect the chemical and antioxidant content of chestnut fruits. Türkiye is quite rich in terms of chestnuts. Chestnut trees can form pure and mixed forests in Türkiye. They can form a mixture of trees with beech (Fagus spp.), hornbeam (Carpinus spp.), oak (Quercus spp.) and pine (Pinus spp.). In addition to chestnut orchards, especially in the Western Black Sea region, we have natural pure and mixed chestnut forests in large areas. Chestnut forests are generally classified as high forests and coppice forests. Silvicultural studies on chestnuts have generally focused on the effects of stand structure (e.g. canopy closure and stand density etc.) and maintenance interventions (e.g. thinning) on the growth and development of chestnut trees and the development of chestnut juveniles. The light factor is one of the most important factors in natural chestnut forests. Thinning cuts are the main silvicultural interventions we apply to regulate light in forests. Studies have determined that reducing tree density in chestnut forests has a positive effect on tree diameter growth and sapling development. However, today, in addition to the continuity of stands, increasing and protecting the fruit productivity of species that provide income-generating non- wood forest products, especially chestnuts, is also at the forefront. Despite this, information on silvicultural techniques that increase chestnut productivity in chestnut forests is still not at a sufficient level. Again, although studies have shown that the chemical content of chestnuts generally varies from region to region, it is not well known how silvicultural interventions applied in chestnut forests affect the chemical and antioxidant content of chestnut fruits. Scientific research is needed to determine and understand these factors in regions such as the Western Black Sea Region, where chestnut trees are widespread. Therefore, the main purpose of this study is to reveal stand structure and silvicultural interventions aimed at increasing chestnut productivity and quality in the Western Black Sea Region of Türkiye, one of the largest chestnut producers in the world. The areas subject to the study will be selected from the Kastamonu and Sinop regions, where natural chestnut forests are densely spread. It should not be forgotten that chestnut is one of the most important non-wood forest products that create economic income for the residents of the region. The findings of this study will help in the successful operation of chestnut stands, increasing chestnut production, selection of suitable sites for chestnut production, production and protection.
Keywords: Castanea, Chemical content, Silviculture, Sustainability
BEKLENEN PROJE ÇIKTILARI
Kastamonu Üniversitesi İhtisaslaşma Koordinatörlüğü’ne sunulan ‘Kestane (Castanea sativa Mill.) ormanlarında kestane verimliliğini ve kalitesini arttırmaya yönelik silvikültürel müdahaleler’ başlıklı bu projenin beklenen çıktıları, proje sürecinin doğal seyrine ve bölgesel kalkınma hedeflerine katkısı düşünülerek kısa, orta ve uzun vadeli olarak planlanmıştır.
Kısa vadede, projenin sağlam bir temel üzerine inşa edilebilmesi için öncelikle proje ekibi ile Kastamonu ve Sinop Orman Bölge Müdürlükleri arasında etkin bir iş birliği ve koordinasyon mekanizması tesis edilecektir. Bu süre zarfında, konuya ilişkin güncel literatür taraması tamamlanacak ve arazi çalışmalarının her aşamasını detaylandıran nihai metodoloji belirlenecektir. Ayrıca, çalışma yapılacak olan saf kestane meşcerelerinin bulunduğu işletme şeflikleri ile bölme numaraları amenajman planları ve saha doğrulamalarıyla kesinleştirilecek ve gerekli arazi çalışma izinleri alınarak projenin uygulama aşamasına geçiş için tüm ön hazırlıklar tamamlanacaktır.
Orta vadede, projenin omurgasını oluşturan saha ve laboratuvar çalışmaları gerçekleştirilecektir. Belirlenen örnek alanlarda silvikültürel müdahale öncesi ölçümler yapılacak, ilk yıl ketane örnekleri toplanacak, aralama ve ara tabaka kesimi müdahaleleri uygulanacak ve sonrasında nihai meşcere ölçümleri tamamlanacaktır. Sonraki vejetasyon dönemi sonunda ise kestane verim ölçümleri için tekrar hasat yapılacak ve laboratuvar analizleri için gerekli örnekler toplanacaktır. Toplanan örneklerde verimlilik, makro ve mikro besin elementleri, amino asit profili, antioksidan kapasite ve fenolik bileşik içerikleri gibi kapsamlı kimyasal analizler Kastamonu Üniversitesi’nin ilgili laboratuvarlarında yürütülecektir. Bu dönemde, elde edilen ilk veriler bir yüksek lisans tez çalışmasının yazım sürecine dahil edilecek ve projenin ön bulgularının akademik camiayla paylaşılması amacıyla ulusal veya uluslararası bir kongrede bildiri sunulması planlanmaktadır. Bununla birlikte, arazi çalışmaları esnasında iş birliği içinde olunan yerel orman işletme şeflikleri ve orman köylüleriyle ön sonuçların paylaşıldığı bir bilgilendirme toplantısı düzenlenerek sürece dahil olan paydaşlarla diyalog güçlendirilecektir.
Uzun vadede, projenin nihai çıktıları olan bilimsel yayın ve raporlar tamamlanacak ve projenin bilimsel ve sosyo-ekonomik etkileri belirginleşmeye başlayacaktır. Proje sonuçları, en az bir adet SCI/SCI-Exp kapsamındaki uluslararası dergide yayımlanacak ve proje kapsamında yürütülen bir yüksek lisans tezi tamamlanarak savunulacaktır. Elde edilen bulgular, uygulamacılar için yol gösterici olacak şekilde “Doğal Kestane Ormanlarında Verim ve Kaliteyi Artırmaya Yönelik Silvikültürel Müdahale Rehberi” başlıklı bir teknik rapora dönüştürülecektir. Bu projenin sonuçları, TÜBİTAK veya AB çerçeve programları gibi ulusal ve uluslararası destekli daha kapsamlı yeni proje başvuruları için sağlam bir alt yapı oluşturacaktır. En önemlisi, proje çıktıları, Orman Genel Müdürlüğü’nün kestane ormanları yönetim planlarını iyileştirmesine bilimsel bir dayanak sağlayacak, yerel halkın daha kaliteli ve yüksek verimli ürünlerle ekonomik gelirinin artırılmasına katkıda bulunacak ve nihayetinde Kastamonu Üniversitesi’nin odun dışı orman ürünleri ve bölgesel kalkınma odaklı ihtisaslaşma misyonuna önemli bir katkı sunacaktır.
BEKLENEN PROJE ÇIKTILARININ UYGULAMA PLANI
Bu projenin uygulama planı, sahada gerçekleştirilecek silvikültürel müdahalelerin ve laboratuvar analizlerinin zamanlamasına bağlı olarak kurgulanmış olup, çıktıların kısa, orta ve uzun vadeli olarak sistematik bir şekilde hayata geçirilmesini öngörmektedir.
Kısa vadede: Projenin bu ilk aşaması, sahada yapılacak müdahalelerin ve izlenecek metodolojinin detaylı bir şekilde planlanmasına ayrılmıştır. Kastamonu ve Sinop Orman Bölge Müdürlükleri ile yapılacak iş birlikleri neticesinde, amenajman planları titizlikle incelenerek her iki ildeki saf ve karışık kestane meşcerelerinin bulunduğu işletme şeflikleri ve bölme numaraları nihai haline getirilecektir. Kontrol, aralama ve aralama+ara tabaka kesimi uygulamaları yapılacak olan toplam 9 meşcere (3 tekerrürlü) ve bu meşcerelerden alınacak 45 adet 400 m²’lik örnek alanın koordinatları belirlenecektir. Bu süreçte, arazi çalışmaları için gerekli olan tüm izinler alınacak ve örnekleme, ölçüm ve analiz protokolleri standart hale getirilecektir. Ayrıca, literatür taraması tamamlanarak projenin kuramsal çerçevesi güçlendirilecek ve laboratuvar analizlerinde kullanılacak kimyasalların temini sağlanacaktır.
Orta Vadede: Projenin sahada ve laboratuvarda aktif olarak yürütüleceği uygulama aşamasını kapsamaktadır. Belirlenen örnek alanlarda, mevcut meşcere yapısını karakterize etmek amacıyla ağaç çapları, meşcere sıklığı ve kapalılık derecesi ölçümleri yapılacaktır. Ardından, belirlenen protokoller doğrultusunda aralama ve aralama+ara tabaka kesimi müdahaleleri uygulanacak, müdahale sonrası nihai meşcere ölçümleri tekrarlanacak ve yaprak alan indeksi (YAI) ölçümleri gerçekleştirilecektir. Müdahaleleri takip eden vejetasyon periyodunun sonunda (Eylül-Ekim aylarında), örnek alanlarda branda serilerek kestane hasadı yapılacak ve verim hektara çevrilecektir. Toplanan kestane örnekleri, laboratuvara getirilerek kimyasal analizler için hazır hale getirilecektir. Fenolik ve flavonoid bileşik tayini, şeker analizleri, prolin ve glisin betain içeriği belirlenmesi, mineral madde ve amino asit analizleri ile antioksidan kapasite ölçümleri proje ekibi tarafından yürütülecek; amino asit ve detaylı element analizleri ise Kastamonu Üniversitesi Merkezi Araştırma Laboratuvarı’na yaptırılacaktır. Bu süreçte toplanan tüm veriler düzenli bir veri tabanına işlenecek ve istatistiksel analizlere hazırlanacaktır. Ayrıca, elde edilen ilk bulgular bir yüksek lisans tezinin yazım sürecine aktarılacak ve ulusal/uluslararası bir bilimsel toplantıda paydaşlarla paylaşılacaktır.
Uzun Vadede: Proje süresinin bitimini takip eden bu dönem, elde edilen bulguların analiz edilmesi, yayına dönüştürülmesi ve nihai faydaya ulaştırılmasına odaklanmaktadır. Karışık etkili çoklu regresyon modeli kullanılarak, silvikültürel müdahale tipleri ile kestane verimi ve kimyasal içerikler arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak değerlendirilecektir. İstatistiksel olarak anlamlı bulunan sonuçlar, uluslararası indekslerde taranan bir dergide makale olarak yayımlanacak ve yüksek lisans tezi tamamlanarak savunulacaktır. Projenin ana çıktısı olan ve farklı müdahale senaryolarının verim ve kalite üzerindeki etkilerini özetleyen bulgular, “Doğal Kestane Ormanlarında Verim ve Kaliteyi Artırmaya Yönelik Silvikültürel Müdahale Rehberi” başlıklı bir teknik raporda toplanacak ve başta Orman Genel Müdürlüğü olmak üzere ilgili tüm paydaşlara iletilecektir. Oluşturulan kapsamlı veri tabanı, ileride yapılacak benzer çalışmalar ve meta- analizler için değerli bir kaynak teşkil edecektir. Nihai hedef, bu projenin sonuçlarını bir başlangıç kabul ederek, hem bölgesel kalkınmayı destekleyecek yeni Ar-Ge projeleri için alt yapı oluşturmak hem de kestane üretiminin sürdürülebilirliği ve bölge insanının refahı için somut katkılar sunmaktır.
Kastamonu Üniversitesi İhtisaslaşma Koordinatörlüğü’ne sunulan ‘Kestane (Castanea sativa Mill.) ormanlarında kestane verimliliğini ve kalitesini arttırmaya yönelik silvikültürel müdahaleler’ başlıklı bu projenin beklenen çıktıları, proje sürecinin doğal seyrine ve bölgesel kalkınma hedeflerine katkısı düşünülerek kısa, orta ve uzun vadeli olarak planlanmıştır.
Kısa vadede, projenin sağlam bir temel üzerine inşa edilebilmesi için öncelikle proje ekibi ile Kastamonu ve Sinop Orman Bölge Müdürlükleri arasında etkin bir iş birliği ve koordinasyon mekanizması tesis edilecektir. Bu süre zarfında, konuya ilişkin güncel literatür taraması tamamlanacak ve arazi çalışmalarının her aşamasını detaylandıran nihai metodoloji belirlenecektir. Ayrıca, çalışma yapılacak olan saf kestane meşcerelerinin bulunduğu işletme şeflikleri ile bölme numaraları amenajman planları ve saha doğrulamalarıyla kesinleştirilecek ve gerekli arazi çalışma izinleri alınarak projenin uygulama aşamasına geçiş için tüm ön hazırlıklar tamamlanacaktır.
Orta vadede, projenin omurgasını oluşturan saha ve laboratuvar çalışmaları gerçekleştirilecektir. Belirlenen örnek alanlarda silvikültürel müdahale öncesi ölçümler yapılacak, ilk yıl ketane örnekleri toplanacak, aralama ve ara tabaka kesimi müdahaleleri uygulanacak ve sonrasında nihai meşcere ölçümleri tamamlanacaktır. Sonraki vejetasyon dönemi sonunda ise kestane verim ölçümleri için tekrar hasat yapılacak ve laboratuvar analizleri için gerekli örnekler toplanacaktır. Toplanan örneklerde verimlilik, makro ve mikro besin elementleri, amino asit profili, antioksidan kapasite ve fenolik bileşik içerikleri gibi kapsamlı kimyasal analizler Kastamonu Üniversitesi’nin ilgili laboratuvarlarında yürütülecektir. Bu dönemde, elde edilen ilk veriler bir yüksek lisans tez çalışmasının yazım sürecine dahil edilecek ve projenin ön bulgularının akademik camiayla paylaşılması amacıyla ulusal veya uluslararası bir kongrede bildiri sunulması planlanmaktadır. Bununla birlikte, arazi çalışmaları esnasında iş birliği içinde olunan yerel orman işletme şeflikleri ve orman köylüleriyle ön sonuçların paylaşıldığı bir bilgilendirme toplantısı düzenlenerek sürece dahil olan paydaşlarla diyalog güçlendirilecektir.
Uzun vadede, projenin nihai çıktıları olan bilimsel yayın ve raporlar tamamlanacak ve projenin bilimsel ve sosyo-ekonomik etkileri belirginleşmeye başlayacaktır. Proje sonuçları, en az bir adet SCI/SCI-Exp kapsamındaki uluslararası dergide yayımlanacak ve proje kapsamında yürütülen bir yüksek lisans tezi tamamlanarak savunulacaktır. Elde edilen bulgular, uygulamacılar için yol gösterici olacak şekilde “Doğal Kestane Ormanlarında Verim ve Kaliteyi Artırmaya Yönelik Silvikültürel Müdahale Rehberi” başlıklı bir teknik rapora dönüştürülecektir. Bu projenin sonuçları, TÜBİTAK veya AB çerçeve programları gibi ulusal ve uluslararası destekli daha kapsamlı yeni proje başvuruları için sağlam bir alt yapı oluşturacaktır. En önemlisi, proje çıktıları, Orman Genel Müdürlüğü’nün kestane ormanları yönetim planlarını iyileştirmesine bilimsel bir dayanak sağlayacak, yerel halkın daha kaliteli ve yüksek verimli ürünlerle ekonomik gelirinin artırılmasına katkıda bulunacak ve nihayetinde Kastamonu Üniversitesi’nin odun dışı orman ürünleri ve bölgesel kalkınma odaklı ihtisaslaşma misyonuna önemli bir katkı sunacaktır.
BEKLENEN PROJE ÇIKTILARININ UYGULAMA PLANI
Bu projenin uygulama planı, sahada gerçekleştirilecek silvikültürel müdahalelerin ve laboratuvar analizlerinin zamanlamasına bağlı olarak kurgulanmış olup, çıktıların kısa, orta ve uzun vadeli olarak sistematik bir şekilde hayata geçirilmesini öngörmektedir.
Kısa vadede: Projenin bu ilk aşaması, sahada yapılacak müdahalelerin ve izlenecek metodolojinin detaylı bir şekilde planlanmasına ayrılmıştır. Kastamonu ve Sinop Orman Bölge Müdürlükleri ile yapılacak iş birlikleri neticesinde, amenajman planları titizlikle incelenerek her iki ildeki saf ve karışık kestane meşcerelerinin bulunduğu işletme şeflikleri ve bölme numaraları nihai haline getirilecektir. Kontrol, aralama ve aralama+ara tabaka kesimi uygulamaları yapılacak olan toplam 9 meşcere (3 tekerrürlü) ve bu meşcerelerden alınacak 45 adet 400 m²’lik örnek alanın koordinatları belirlenecektir. Bu süreçte, arazi çalışmaları için gerekli olan tüm izinler alınacak ve örnekleme, ölçüm ve analiz protokolleri standart hale getirilecektir. Ayrıca, literatür taraması tamamlanarak projenin kuramsal çerçevesi güçlendirilecek ve laboratuvar analizlerinde kullanılacak kimyasalların temini sağlanacaktır.
Orta Vadede: Projenin sahada ve laboratuvarda aktif olarak yürütüleceği uygulama aşamasını kapsamaktadır. Belirlenen örnek alanlarda, mevcut meşcere yapısını karakterize etmek amacıyla ağaç çapları, meşcere sıklığı ve kapalılık derecesi ölçümleri yapılacaktır. Ardından, belirlenen protokoller doğrultusunda aralama ve aralama+ara tabaka kesimi müdahaleleri uygulanacak, müdahale sonrası nihai meşcere ölçümleri tekrarlanacak ve yaprak alan indeksi (YAI) ölçümleri gerçekleştirilecektir. Müdahaleleri takip eden vejetasyon periyodunun sonunda (Eylül-Ekim aylarında), örnek alanlarda branda serilerek kestane hasadı yapılacak ve verim hektara çevrilecektir. Toplanan kestane örnekleri, laboratuvara getirilerek kimyasal analizler için hazır hale getirilecektir. Fenolik ve flavonoid bileşik tayini, şeker analizleri, prolin ve glisin betain içeriği belirlenmesi, mineral madde ve amino asit analizleri ile antioksidan kapasite ölçümleri proje ekibi tarafından yürütülecek; amino asit ve detaylı element analizleri ise Kastamonu Üniversitesi Merkezi Araştırma Laboratuvarı’na yaptırılacaktır. Bu süreçte toplanan tüm veriler düzenli bir veri tabanına işlenecek ve istatistiksel analizlere hazırlanacaktır. Ayrıca, elde edilen ilk bulgular bir yüksek lisans tezinin yazım sürecine aktarılacak ve ulusal/uluslararası bir bilimsel toplantıda paydaşlarla paylaşılacaktır.
Uzun Vadede: Proje süresinin bitimini takip eden bu dönem, elde edilen bulguların analiz edilmesi, yayına dönüştürülmesi ve nihai faydaya ulaştırılmasına odaklanmaktadır. Karışık etkili çoklu regresyon modeli kullanılarak, silvikültürel müdahale tipleri ile kestane verimi ve kimyasal içerikler arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak değerlendirilecektir. İstatistiksel olarak anlamlı bulunan sonuçlar, uluslararası indekslerde taranan bir dergide makale olarak yayımlanacak ve yüksek lisans tezi tamamlanarak savunulacaktır. Projenin ana çıktısı olan ve farklı müdahale senaryolarının verim ve kalite üzerindeki etkilerini özetleyen bulgular, “Doğal Kestane Ormanlarında Verim ve Kaliteyi Artırmaya Yönelik Silvikültürel Müdahale Rehberi” başlıklı bir teknik raporda toplanacak ve başta Orman Genel Müdürlüğü olmak üzere ilgili tüm paydaşlara iletilecektir. Oluşturulan kapsamlı veri tabanı, ileride yapılacak benzer çalışmalar ve meta- analizler için değerli bir kaynak teşkil edecektir. Nihai hedef, bu projenin sonuçlarını bir başlangıç kabul ederek, hem bölgesel kalkınmayı destekleyecek yeni Ar-Ge projeleri için alt yapı oluşturmak hem de kestane üretiminin sürdürülebilirliği ve bölge insanının refahı için somut katkılar sunmaktır.
PROJENİN BÖLGESEL KALKINMAYA KATKISI
Kestane ekonomik değer açısından önemli odun dışı orman ürünlerinden birisidir. Doğal kestane ormanlarından toplanan kestaneler hem orman köylüsüne ekonomik kazanç imkanı sağlamakta hem de ülke ekonomimize katkıda bulunmaktadır. Kestanenin birim alandaki miktarı, besin değeri, kimyasal özellikleri, antioksidan içerikleri gibi özellikleri onun ekonomik değerini etkilemektedir. Dolayısıyla, doğal kestane ormanlarında kestanenin bu özelliklerin belirlenmesi ile bunlara olumlu etki edecek meşcere faktörlerinin ortaya konulması ekonomik açıdan fayda sağlayacaktır.
Kısa Vadede: Ülkemizde bulunan doğal kestane ormanları genellikle ormancılık işletmelerine açıktır. Kestanenin özellikle orman köylüsüne ekonomik kazanç imkanı sağlaması sebebiyle, kestane ormanlarında yapılan silvikültürel müdahelelerde kimi zaman orman işlemesi ve orman köylüsü arasında ihtilaflar yaşanabilmektedir. Ormancılık faaileyetleri ile kestane meşcerelerinin yapısında ve karışımında yapılması planlanan müdahaleler orman köylüsü tarafından bazen hoş karşılanamayabiliyor. Fakat, meşcere yapısı ile kestanenin miktarı ve ekonomik değeri arasındaki ilişkilerin bilimsel olarak ortaya konulması bu tarz ihtilafların azalmasına katkıda bulunacağı düşüncesindeyiz. Dolayısyla çalışmadan elde edilecek sonuçlar ile bu çalışma hem orman işletmelerine hem de orman köylüsüne fayda sağlama potansiyeline mevcuttur. Ayrıca, Kastamonu ve Sinop Orman Bölge Müdürlükleri ile kurulacak olan yakın iş birliği, kamu-üniversite iş birliğinin güçlendirilmesi anlamına gelmekte ve bu kurumların ortak çalışma kapasitesini artırmaktadır.
Orta Vadede: Çalışma alanı olarak Batı Karadeniz bölgesi seçilmesine rağmen elde edilecek bulguların diğer bölgelerdeki kestane ormanları için de bir fikir verebileceğini düşünmekteyiz. Ayrıca, ilgili proje bu çalışmanın diğer bölgelerimizdeki kestane ormanlarında da yapılmasını teşvik edici nitelikte olacaktır.
Uzun Vadede: Ülkemiz dünya kestane üretiminde üst sıralarda yer almaktadır. Doğal kestane ormanlarında meşcere yapısı ile kestane verimi ve kestanenin kimyasal içerikleri arasındaki ilişkilerin bilimsel açıdan ortaya koyulması ülkemizi kestane konusunda hem bilimsel alanda ön plana çıkarabilir, hem de kestane ekonomisinin artmasına yardımcı olabilir. Bu çalışma kapsamında bir adet yüksek lisans öğrencisinin görev alacak olması, ve proje bitiminde elde edilen veriler ile indeksli dergilerde yayınlanmış bir bilimsel makale yapılacak olması sebebiyle de bilimsel araştırma gücüne katkıda bulunacaktır.
Kestane ekonomik değer açısından önemli odun dışı orman ürünlerinden birisidir. Doğal kestane ormanlarından toplanan kestaneler hem orman köylüsüne ekonomik kazanç imkanı sağlamakta hem de ülke ekonomimize katkıda bulunmaktadır. Kestanenin birim alandaki miktarı, besin değeri, kimyasal özellikleri, antioksidan içerikleri gibi özellikleri onun ekonomik değerini etkilemektedir. Dolayısıyla, doğal kestane ormanlarında kestanenin bu özelliklerin belirlenmesi ile bunlara olumlu etki edecek meşcere faktörlerinin ortaya konulması ekonomik açıdan fayda sağlayacaktır.
Kısa Vadede: Ülkemizde bulunan doğal kestane ormanları genellikle ormancılık işletmelerine açıktır. Kestanenin özellikle orman köylüsüne ekonomik kazanç imkanı sağlaması sebebiyle, kestane ormanlarında yapılan silvikültürel müdahelelerde kimi zaman orman işlemesi ve orman köylüsü arasında ihtilaflar yaşanabilmektedir. Ormancılık faaileyetleri ile kestane meşcerelerinin yapısında ve karışımında yapılması planlanan müdahaleler orman köylüsü tarafından bazen hoş karşılanamayabiliyor. Fakat, meşcere yapısı ile kestanenin miktarı ve ekonomik değeri arasındaki ilişkilerin bilimsel olarak ortaya konulması bu tarz ihtilafların azalmasına katkıda bulunacağı düşüncesindeyiz. Dolayısyla çalışmadan elde edilecek sonuçlar ile bu çalışma hem orman işletmelerine hem de orman köylüsüne fayda sağlama potansiyeline mevcuttur. Ayrıca, Kastamonu ve Sinop Orman Bölge Müdürlükleri ile kurulacak olan yakın iş birliği, kamu-üniversite iş birliğinin güçlendirilmesi anlamına gelmekte ve bu kurumların ortak çalışma kapasitesini artırmaktadır.
Orta Vadede: Çalışma alanı olarak Batı Karadeniz bölgesi seçilmesine rağmen elde edilecek bulguların diğer bölgelerdeki kestane ormanları için de bir fikir verebileceğini düşünmekteyiz. Ayrıca, ilgili proje bu çalışmanın diğer bölgelerimizdeki kestane ormanlarında da yapılmasını teşvik edici nitelikte olacaktır.
Uzun Vadede: Ülkemiz dünya kestane üretiminde üst sıralarda yer almaktadır. Doğal kestane ormanlarında meşcere yapısı ile kestane verimi ve kestanenin kimyasal içerikleri arasındaki ilişkilerin bilimsel açıdan ortaya koyulması ülkemizi kestane konusunda hem bilimsel alanda ön plana çıkarabilir, hem de kestane ekonomisinin artmasına yardımcı olabilir. Bu çalışma kapsamında bir adet yüksek lisans öğrencisinin görev alacak olması, ve proje bitiminde elde edilen veriler ile indeksli dergilerde yayınlanmış bir bilimsel makale yapılacak olması sebebiyle de bilimsel araştırma gücüne katkıda bulunacaktır.