Kastamonu Bal Ormanlarında Ayının Sebep Olduğu Ekonomik Değer Kaybı ve Çözüm Modeli
Proje Durumu: Devam Ediyor
Proje Yürütücüsü: Dr. Öğr. Üyesi Özkan EVCİN
Proje Kodu: KÜ-İHT/2024-03
Proje Başlama Tarihi: 20.12.2024
Proje Süresi: 24 Ay
Destekleyen Kurum ve Kuruluşlar:
Doğa Koruma ve Milli Parklar X. Bölge Müdürlüğü
ÖZET
Bu proje, Kastamonu ilinde yer alan bal ormanlarında son yıllarda giderek artan ayı–insan çatışmalarını bilimsel yöntemlerle araştırmayı, nedenlerini ortaya koymayı ve uygulanabilir çözüm önerileri geliştirmeyi hedeflemektedir. Bölgenin önemli ekonomik değerlerinden biri olan arıcılık sektörü, özellikle ayı saldırıları nedeniyle ciddi kayıplar yaşamaktadır. Ayıların kovanlara verdiği zarar, yalnızca üreticilerin gelirlerini azaltmakla kalmamakta, aynı zamanda kırsal kalkınma, biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetleri üzerinde de olumsuz etkiler yaratmaktadır. Bu bağlamda proje, hem yaban hayatının korunmasını hem de yerel halkın ekonomik faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini sağlayacak çok yönlü bir yaklaşım geliştirmektedir. Proje kapsamında ilk aşamada çalışma alanlarına fotokapanlar yerleştirilerek ayıların davranışları, aktiviteleri ve yoğunluk alanları hakkında veri toplanacaktır. Elde edilecek fotoğraf ve video kayıtları sayesinde ayıların hangi dönemlerde ve bölgelerde daha aktif oldukları belirlenecek, bu bilgiler coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak risk haritalarına dönüştürülecektir. Böylelikle hem yaban hayatı yönetimi hem de arıcılık faaliyetleri için bilimsel dayanak oluşturacak bir veri tabanı geliştirilmiş olacaktır.
Ayrıca, bal ormanlarında habitat iyileştirme çalışmalarına ağırlık verilerek ayıların besin ihtiyaçlarının doğal yollarla karşılanması sağlanacaktır. Meyve ağaçlarının dikilmesi ve besin kaynaklarının artırılması, ayıların kovanlara yönelimini azaltacak ve ekolojik dengeyi destekleyecektir. Proje yalnızca ekolojik değil, aynı zamanda sosyo–ekonomik boyutta da katkı sağlayacaktır. Arıcıların zararlarının azalmasıyla birlikte, bal üretiminde süreklilik ve artış sağlanacak, Kastamonu’nun coğrafi işaretli kestane balı ve diğer arı ürünlerinin değerinin korunmasına katkıda bulunacaktır. Odun dışı orman ürünlerinin (bal, kestane, reçine, mantar vb.) daha etkin şekilde değerlendirilmesi, kırsal ekonomiye çeşitlilik kazandıracak ve yerel halkın gelir düzeyini yükseltecektir. Projenin çıktıları, kooperatifler ve üretici birlikleri aracılığıyla yaygınlaştırılarak örgütlenme kapasitesini artıracak, üreticilerin pazarlama gücünü güçlendirecektir.
Bilimsel açıdan proje, Türkiye’de yaban hayatı ve arıcılık arasındaki etkileşimi kapsamlı şekilde incelemeyi amaçlayan öncü çalışmalardan biri olmayı hedeflemektedir. Elde edilecek bulgular ulusal ve uluslararası akademik dergilerde yayımlanacak, konferanslarda sunulacak ve yeni araştırmalara zemin oluşturacaktır. Ayrıca geliştirilen yöntemlerin patentlenmesi ve sahada uygulanabilir teknolojik çözümlere dönüştürülmesi, proje çıktılarının kalıcı hale gelmesini sağlayacaktır. Uzun vadede proje, yalnızca ayı–insan çatışmalarının azaltılmasıyla sınırlı kalmayacak, aynı zamanda biyolojik çeşitliliğin korunmasına, ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilirliğine ve bölgesel kalkınmaya doğrudan katkı sunacaktır. Apiterapi (arı ürünleriyle tedavi) ve apiturizm (arıcılık turizmi) gibi yeni ekonomik faaliyetlerin gelişmesine zemin hazırlayarak bölge için alternatif gelir kaynakları yaratacaktır. Böylelikle proje, hem doğanın korunması hem de toplumun refahı açısından bütüncül bir fayda sağlayacaktır. Sonuç olarak bu proje, Kastamonu’daki bal ormanlarında yaban hayatı yönetimi, arıcılık ve kırsal kalkınma arasında denge kurmayı amaçlamaktadır. Fotokapan verileri, habitat iyileştirme çalışmaları, koruma önlemleri, eğitim faaliyetleri ve kurumsal işbirlikleri sayesinde hem ayı popülasyonunun sürdürülebilirliği güvence altına alınacak hem de arıcıların ekonomik faaliyetleri korunacaktır. Bu bütüncül yaklaşım, ekolojik ve ekonomik faydaları bir araya getirerek bölgesel kalkınmaya kalıcı katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: Bal Ormanları, Arıcılık, Kırsal Kalkınma, İnsan – Ayı Çatışması, Yaban Hayatı, Sürdürülebilirlik, Ekoloji, Koruma, Kastamonu
ABSTRACT
This project aims to scientifically investigate the increasingly frequent human–bear conflicts observed in the honey forests of Kastamonu, to identify their underlying causes, and to develop practical solution strategies. The beekeeping sector, one of the region’s most significant economic values, has been experiencing substantial losses, particularly due to bear attacks. The damage caused by bears to hives not only reduces the income of producers but also has negative impacts on rural development, biodiversity, and ecosystem services. In this context, the project adopts a multifaceted approach that ensures both the conservation of wildlife and the sustainability of local economic activities. In the first stage of the project, camera traps will be placed in the study areas to collect data on bear behaviors, activities, and high-density zones. The photographs and videos obtained will make it possible to determine the periods and regions where bear activity is most intense. These data will then be processed through Geographic Information Systems to produce risk maps. In this way, a scientific database will be created to provide a foundation for both wildlife management and beekeeping practices. In addition, habitat improvement efforts will be prioritized in honey forests to naturally meet the nutritional needs of bears. Planting fruit trees and enriching food resources will reduce the pressure on beehives and support ecological balance. The project will not only provide ecological benefits but also generate socio-economic contributions. With reduced damages, continuity and growth in honey production will be ensured, contributing to the preservation of the value of Kastamonu’s geographically indicated chestnut honey and other bee products. A more efficient use of non-wood forest products (honey, chestnuts, resin, mushrooms, etc.) will diversify the rural economy and increase local income levels. The dissemination of project outputs through cooperatives and producer associations will strengthen organizational capacity and enhance marketing opportunities for beekeepers.
From a scientific perspective, the project aims to be one of the pioneering studies in Türkiye that comprehensively examines the interaction between wildlife and beekeeping. The findings will be published in national and international academic journals, presented at conferences, and serve as a foundation for new research projects. Moreover, the developed methods will be adapted into field-applicable technological solutions and may be patented, ensuring the long-term sustainability of project outcomes. In the long term, the project is expected not only to mitigate human–bear conflicts but also to contribute directly to biodiversity conservation, the sustainability of ecosystem services, and regional development. It will also provide a foundation for new economic activities such as apitherapy (therapeutic use of bee products) and apiturism (beekeeping-based tourism), thereby creating alternative sources of income for the region. Thus, the project will deliver holistic benefits, ensuring both the protection of nature and the improvement of community welfare. In conclusion, this project seeks to establish a balance between wildlife management, beekeeping, and rural development in Kastamonu’s honey forests. Through camera trap data, habitat improvement activities, protective measures, awareness-raising initiatives, and institutional cooperation, both the sustainability of bear populations and the protection of beekeepers’ economic activities will be secured. This comprehensive approach will combine ecological and economic benefits, making a lasting contribution to regional development.
Keywords: Honey Forests, Beekeeping, Rural Development, Human-Bear Conflict, Wildlife, Sustainability, Ecology, Conservation, Kastamonu
PROJEDEN ELDE EDİLEN ÇIKTILAR
(KISA-ORTA-UZUN VADE)
Kısa Vadeli Beklenen Çıktılar (0–12 Ay)
Projenin ilk yılında elde edilmesi planlanan çıktılar öncelikli olarak veri toplama, farkındalık oluşturma ve temel önlemlerin hayata geçirilmesine yöneliktir. Bal ormanlarına kurulacak fotokapanlar aracılığıyla ayıların günlük ve mevsimsel aktiviteleri hakkında ilk veriler toplanacak, aktivite çizelgeleri hazırlanacaktır. Bu sayede hangi dönemlerde ve bölgelerde ayı–insan çatışmalarının daha yoğun yaşandığı ortaya konacaktır. Kısa vadede arıcılara yönelik hızlı uygulanabilir koruma yöntemleri (elektrikli çit, caydırıcı ses–koku uygulamaları vb.) pilot ölçekte denenecek ve sonuçları gözlemlenecektir. Böylelikle arıcıların kovanlarını koruma becerileri artacak, ekonomik kayıpları azaltılacaktır. Ayrıca yerel halka, arıcılara ve paydaşlara yönelik eğitim seminerleri, bilgilendirme toplantıları ve çalıştaylar düzenlenecek; broşür ve rehber kitapçıklar hazırlanarak bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir. Proje sürecinde oluşturulacak bu bilgi tabanı ve görsel materyaller, yerel medyada da paylaşılacak ve konunun gündeme taşınması sağlanacaktır. Kısa vadeli çıktıların en önemlisi, Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ve Kastamonu Arıcılar Birliği ile işbirliği mekanizmalarının kurulmasıdır. Böylece kurumsal düzeyde ilk adımlar atılmış olacak ve projenin sürdürülebilirliği için gerekli zemin hazırlanacaktır.
Orta Vadeli Beklenen Çıktılar (12–24 Ay)
İkinci yılın sonunda beklenen çıktılar daha çok analiz, eylem planı geliştirme ve sahada uygulanabilir çözümler üretmeye odaklanmaktadır. Fotokapanlardan elde edilen veriler düzenli şekilde analiz edilerek ayıların dolaştığı alanlar ve yoğunlaştıkları bölgeler belirlenecek, riskli alanların haritaları hazırlanacaktır. Bu mekânsal veriler, yaban hayatı yönetimi ve çatışma önleme stratejileri için temel oluşturacaktır. Bu dönemde bal ormanlarında habitat iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Meyve ağaçlarının dikilmesi ve doğal besin kaynaklarının artırılması sayesinde ayıların kovanlara yönelimi azaltılacak, arıcılık faaliyetleri daha güvenli hale gelecektir. Böylelikle hem ekolojik denge korunacak hem de bal üretiminde süreklilik sağlanacaktır. Arıcıların ekonomik kayıplarının azalması kırsal kalkınmaya katkı sağlayacak, odun dışı orman ürünlerinin (bal, kestane, reçine, mantar vb.) değerlendirilmesiyle yerel halkın gelir çeşitliliği artacaktır. Proje çıktılarının kooperatifler ve yerel üretici birlikleri aracılığıyla paylaşılması, örgütlenme kapasitesini güçlendirecek ve bölgesel ekonomiye ivme kazandıracaktır.
Uzun Vadeli Beklenen Çıktılar (Proje Sonrası )
Projenin tamamlanmasının ardından beklenen uzun vadeli çıktılar, bölgesel kalkınmaya ve doğa korumaya yönelik kalıcı etkiler şeklinde olacaktır. Orta vadede geliştirilen eylem planlarının sahada uygulanmaya devam etmesiyle ayı–insan çatışmaları minimum seviyeye indirilecek, arıcılık faaliyetleri güvence altına alınacaktır. Böylece Kastamonu’nun coğrafi işaretli kestane balı başta olmak üzere bal ormanlarının üretim kapasitesi korunacak, yerel ekonominin güçlenmesine katkı sağlanacaktır. Ekolojik açıdan, ayı popülasyonunun sürdürülebilirliği ve bal ormanlarında biyolojik çeşitliliğin devamlılığı güvence altına alınacaktır. Ekosistem hizmetlerinin (tozlaşma, karbon depolama, habitat bütünlüğü) korunması, yalnızca doğa için değil aynı zamanda tarımsal üretim ve kırsal kalkınma için de uzun vadeli faydalar sağlayacaktır. Uzun vadede ayrıca alternatif ekonomik alanların gelişmesi beklenmektedir. Apiterapi (arı ürünleriyle tedavi) ve apiturizm (arıcılık turizmi) faaliyetleri desteklenecek, bölgenin sağlık ve turizm potansiyeli güçlenecektir. Bu durum hem istihdam yaratacak hem de bölgesel refahın artmasına katkıda bulunacaktır. Bilimsel düzeyde, proje sonuçlarının akademik makalelere, bildiriler ve konferans sunumlarına dönüştürülmesi planlanmaktadır. Böylece hem Kastamonu Üniversitesi’nin bilimsel görünürlüğü artacak hem de elde edilen yöntem ve veriler diğer bölgelerde uygulanabilecek yeni projelere zemin oluşturacaktır. Son olarak, toplumda doğayla uyumlu yaşam kültürünün güçlenmesi beklenmektedir. Bu kültürün yaygınlaşması, hem çevresel sürdürülebilirliği hem de bölgesel kalkınmayı destekleyecek ve projenin uzun vadeli etkilerini kalıcı hale getirecektir.
PROJE ÇIKTILARININ UYGULAMA PLANI
(KISA-ORTA-UZUN VADE)
Kısa Vadeli Uygulama Planı (0–12 Ay)
Projenin ilk aşamasında öncelik, farkındalık ve eğitim faaliyetlerine verilecektir. Yerel arıcılar, köy halkı ve paydaşlar için seminerler, çalıştaylar ve bilgilendirme toplantıları düzenlenecek; broşür, rehber kitapçık ve görsel materyaller hazırlanacaktır. Böylece halkın ayı–insan çatışmasının sebepleri ve çözüm yolları konusunda bilinçlenmesi sağlanacaktır. Bu süreçte bal ormanlarına fotokapanlar yerleştirilerek düzenli veri toplanacaktır. Elde edilen görüntülerden ayıların günlük ve mevsimsel aktivite çizelgeleri çıkarılacak, yoğunluk ve dağılım haritaları hazırlanacaktır. Böylelikle çatışmaların hangi bölgelerde ve hangi dönemlerde yoğunlaştığı daha iyi anlaşılacaktır. Kısa vadede arıcılara yönelik basit ama hızlı uygulanabilir koruma önlemleri de pilot düzeyde hayata geçirilecektir. Elektrikli çitler, caydırıcı ses ve koku uygulamaları gibi yöntemlerle kovanların korunması hedeflenecektir. Ayrıca arıcıların olası bir ayı ile karşılaştıklarında nasıl hareket etmeleri gerektiğini açıklayan kısa bir rehber hazırlanıp dağıtılacaktır. Son olarak Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Kastamonu Arıcılar Birliği ve yerel yönetimlerle işbirlikleri başlatılacak, proje sonuçlarının sahada uygulanabilmesi için kurumsal koordinasyon sağlanacaktır.
Orta Vadeli Uygulama Planı (12–24 Ay)
Projenin ikinci aşamasında ise, saha verilerinin analizine ve habitat iyileştirme çalışmalarına ağırlık verilecektir. Fotokapan verileri ve arazi gözlemleri sonucunda ayıların dolaştığı alanlar ve riskli bölgeler detaylı biçimde haritalanacak, bu bilgiler ışığında ayı–insan çatışmalarını azaltmaya yönelik eylem planları hazırlanacaktır. Orta vadede ayrıca bal ormanlarının ekolojik kapasitesini artırmak için habitat zenginleştirme çalışmaları yapılacaktır. Ayıların besin ihtiyacını karşılamak amacıyla meyve ağaçları dikilecek, doğal besin kaynakları çeşitlendirilerek kovanlara yönelik baskının azaltılması sağlanacaktır. Ekonomik açıdan, ayı saldırılarının azalması arıcıların kayıplarını düşürecek ve kırsal kalkınmaya katkı sunacaktır. Aynı zamanda odun dışı orman ürünlerinin (bal, kestane, reçine, mantar vb.) değerlendirilmesi yoluyla yerel halkın gelir çeşitliliği artırılacaktır. Yerel halkın sürece aktif katılımını teşvik edecek saha eğitimleri ve ortak toplantılar düzenlenecektir. Böylelikle çatışmanın önlenmesine yönelik çözümler yalnızca bilimsel değil, aynı zamanda toplumsal tabana dayalı hale gelecektir.
Uzun Vadeli Uygulama Planı (Proje Sonrası)
Projenin uzun vadeli hedefi, ayı–insan çatışmalarını kalıcı olarak azaltmak ve arıcılık faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini güvence altına almaktır. Orta vadede geliştirilen eylem planlarının kalıcı uygulamalara dönüşmesiyle birlikte arıcılık sektöründe üretim kayıpları azalacak, Kastamonu’nun coğrafi işaretli kestane balı ve diğer arı ürünlerinin üretim kapasitesi korunacaktır. Ekolojik açıdan, ayı popülasyonunun dengeli bir şekilde korunması ve bal ormanlarının biyolojik çeşitliliğinin sürdürülmesi sağlanacaktır. Ekosistem hizmetlerinin (tozlaşma, karbon depolama, habitat bütünlüğü) devamlılığı, hem doğanın korunmasına hem de bölgesel kalkınmaya katkı sunacaktır. Uzun vadede ayrıca alternatif ekonomik alanların gelişmesi öngörülmektedir. Apiterapi (arı ürünleriyle tedavi) ve apiturizm (arıcılık turizmi) faaliyetleri desteklenerek bölgenin sağlık ve turizm potansiyeli artırılacaktır. Bu sayede yeni istihdam olanakları doğacak, kırsal kalkınma güçlenecektir. Bilimsel boyutta proje çıktılarının makalelere, bildiriler ve konferans sunumlarına dönüştürülmesi sağlanacak, yeni araştırma projelerine temel oluşturulacaktır. Geliştirilen yöntem ve teknolojilerin patentlenmesi, markalaşması ve ticarileşmesiyle ekonomik katma değer yaratılabilecektir. Son olarak, toplumda doğayla uyumlu yaşam kültürünün güçlenmesi hedeflenmektedir. Projenin uzun vadeli etkisi, yalnızca ekolojik dengeyi değil, aynı zamanda güvenli ve sağlıklı bir çevrede yaşamı da garanti altına alacak; bölgesel kalkınma politikaları ve doğa koruma stratejilerine doğrudan katkı sağlayacaktır.
PROJENİN BÖLGESEL KALKINMAYA KATKISI
(KISA-ORTA-UZUN VADE)
Kısa Vadeli Katkılar (0–12 Ay)
Projenin ilk yılında elde edilecek çıktılar, bölgesel kalkınmaya yönelik farkındalık ve bilgi tabanının güçlendirilmesine katkı sağlayacaktır. Kastamonu’da bal ormanlarının bulunduğu ilçelerde (Araç, Tosya, Daday) düzenlenecek eğitim, seminer ve çalıştaylar aracılığıyla arıcılar, yerel halk ve paydaş kurumlar ayı–insan çatışması konusunda bilinçlenecektir. Böylece toplumsal düzeyde ekosistem hizmetlerinin değeri ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı hakkında farkındalık artacaktır. Fotokapanların kurulmasıyla elde edilecekveriler, ayıların davranışlarını ve faaliyet yoğunluklarını ortaya koyacak, bu veriler hem bilimsel araştırmalar için kullanılacak hem de arıcılara rehberlik edecektir. Kısa vadede geliştirilecek basit koruma yöntemleri (elektrikli çitler, caydırıcı düzenekler) sayesinde bal üretiminde kayıplar azalacak, yerel üreticilerin ekonomik güvenliği desteklenecektir. Ayrıca proje sürecinde hazırlanan bilgilendirici broşürler, yerel medya aracılığıyla yapılacak paylaşımlar ve resmi kurumlarla kurulacak işbirlikleri sayesinde konu gündeme taşınarak kamuoyunun ilgisi artırılacaktır. Böylece kısa vadede bölgesel kalkınmaya bilgi, farkındalık ve ekonomik kayıpların azaltılması üzerinden katkı sağlanacaktır.
Orta Vadeli Katkılar (12–24 Ay)
Projenin ikinci yılında, elde edilen verilerin analizi ve sahadaki iyileştirme çalışmaları ile kalkınmaya olan katkı daha görünür hale gelecektir. Fotokapanlardan elde edilen verilerin düzenli olarak değerlendirilmesiyle ayıların dolaştığı alanlar ve risk bölgeleri net biçimde haritalanacaktır. Bu mekânsal veriler, bölgesel yaban hayatı yönetim planlarının hazırlanmasına temel oluşturacak ve doğa koruma politikalarına katkı sağlayacaktır. Habitat iyileştirmeleri kapsamında bal ormanlarında meyve ağaçlarının artırılması, ayıların doğal besin kaynaklarının zenginleştirilmesi ve kovanlara baskının azalması, hem ekolojik dengeyi hem de arıcılık faaliyetlerini güçlendirecektir. Bu sayede yerel halk, doğal kaynaklardan daha sürdürülebilir biçimde faydalanabilecek, ekonomik kayıpları azalacaktır. Arıcılık faaliyetlerinin güvence altına alınması, kırsal kalkınma açısından doğrudan gelir artışı sağlayacaktır. Aynı zamanda odun dışı orman ürünlerinin (bal, kestane, reçine, mantar vb.) ekonomiye kazandırılması yerel girişimciliği destekleyecektir. Proje çıktılarının kooperatifler aracılığıyla değerlendirilmesi, bölgedeki örgütlü yapının güçlenmesine ve üreticilerin pazarlama kabiliyetlerinin artmasına katkı verecektir.
Uzun Vadeli Katkılar (Proje Sonrası)
Projenin tamamlanmasının ardından bölgesel kalkınmaya yönelik en önemli katkı, elde edilen bulguların kalıcı etkiler yaratması olacaktır. Uzun vadede ayı–insan çatışmalarının azalmasıyla arıcılık sektöründeki üretim kayıpları minimuma inecek, Kastamonu’nun coğrafi işaretli kestane balı başta olmak üzere bal ormanlarının üretim kapasitesi güvence altına alınacaktır. Bu durum, yerel ekonominin güçlenmesine doğrudan katkı sağlayacaktır. Ekolojik açıdan, ayı popülasyonunun sürdürülebilirliği ve bal ormanlarında biyolojik çeşitliliğin korunması, ekosistem hizmetlerinin devamlılığını sağlayacaktır. Bu, bölgenin ekoturizm ve doğa turizmi potansiyelini de artırarak yeni gelir alanları yaratacaktır. Uzun vadede apiterapi (arı ürünleriyle tedavi) ve apiturizm (arıcılık turizmi) faaliyetleri ile sağlık turizmi ve ekoturizm desteklenecek, böylece bölgesel kalkınmaya yeni sektörler eklenmiş olacaktır. Bilimsel katkı da uzun vadede önemli bir etki yaratacaktır. Proje verilerinin akademik yayınlarda değerlendirilmesi, ulusal ve uluslararası konferanslarda paylaşılması Kastamonu Üniversitesi’nin bilimsel görünürlüğünü artıracak, bölgenin araştırma kapasitesine katkıda bulunacaktır. Ayrıca geliştirilen yöntemlerin patentlenmesi veya ticarileştirilmesiyle katma değerli ürün ve çözümler ortaya çıkacaktır.
Sonuç olarak proje, uzun vadede doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi, kırsal kalkınmanın güçlenmesi, turizm ve sağlık sektörlerinin gelişmesi, bilimsel üretkenlik ve toplumsal refahın artması yoluyla Kastamonu’nun bölgesel kalkınmasına kalıcı katkı sağlayacaktır.
